مقدمه مجموعه مقالات دومین کنگره علوم انسانی اسلامی

بسم‌الله الرحمن الرحیم

خدای بزرگ را شاکریم که توفیق داد تا دومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی از جهت کمی و کیفی در سطحی بالاتر از کنگره اول در روزهای ۲۶، ۲۷ و ۲۸ آبان ماه ۱۳۹۲ برگزار گردد. در روز نخست کنگره نشست مشترک مهمانان خارجی و اندیشمندان داخلی برگزار شد. روز بیست و هفتم روز برگزاری نشست اصلی کنگره و روز آخر مراسم اختتامیه را در قم برگزار کردیم.

پیش از هر سخنی از اساتید، اندیشمندان و پژوهشگران ارجمند و بیش از سی مرکز دانشگاهی و حوزوی که با همراهی‌های کم‌نظیر خود با ارسال مقالات و مشارکت در ارزیابی‌ها و حضور پرثمر و پرشمار در نشست اصلی کنگره و نیز نشست پرارزش اختتامیه در قم این کار ارزشمند را به انجام رساندند، سپاسگزاری می‌نماییم.

برحسب مسئولیتی که بر عهده‌ام بوده است نکاتی را ذیلاً عرض می‌کنم:

یکم ـ به صورت منطقی ما نباید کار ویژه مراکز سیاست‌گذار و برنامه‌ریز در حوزه علوم انسانی و نیز مراکز تولید دانش در حوزه و دانشگاه را از یک کنگره علمی انتظار داشته باشیم. هدف نخست کنگره جریان سازی علمی به‌منظور ایجاد ظرفیت‌های جدید و برانگیزاندن ظرفیت‌های موجود علمی کشور برای تلاش علمی در موضوع کنگره است. هدف دوم ایجاد فرصت لازم برای تضارب و تعارف آرا است. هدف سوم ارائه نوآوری‌های علمی انباشته‌شده در مراکز علمی در یک نمایشگاه عظیم علمی به صورت یک جا و در یک زمان محدود است. هدف چهارم ایجاد فرصت مناسب برای ارزیابی انتقادی و صادقانه‌ی گذشته‌ی علوم انسانی اسلامی است. نهایتاً ارائه اطلاعات لازم به نهادهای سیاست‌گذار و برنامه‌ریز برای بهره‌برداری در مسئولیتی است که بر عهده دارند.

دوم ـ برای نیل به این اهداف در فاصله زمانی برگزاری کنگره اول تا زمان برگزاری کنگره دوم اقدامات زیر صورت گرفته است:

  • تشکیل دبیرخانه دائمی کنگره و شورای سیاست‌گذاری و کمیته علمی کنگره و دریافت درجه علمی پژوهشی برای مقالات کنگره.
  • ارتباط مؤثر با دانشگاه‌های کشور به‌ویژه دانشگاه‌های مراکز استان‌ها.

لازم به ذکر است یکی از اشکالات صحیح وارده بر کنگره نخست، حضور و نقش کم‌رنگ دانشگاه‌های کشور در آن بود. در کنگره دوم توفیق داشتیم این مشارکت را در سطحی مطلوب‌تر از گذشته داشته باشیم.

از منظر ساختاری وظایف کنگره در قالب ۱۰ کمیسیون تخصصی با محوریت مراکز علمی و دانشگاهی به شرح ذیل تفکیک شد:

  1. فلسفه و روش‌شناسی علوم انسانی اسلامی، با محوریت مرکز پژوهش‌های علوم انسانیِ اسلامی صدرا
  2. مدیریت تحول علوم انسانی، با محوریت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
  3. روان‌شناسی اسلامی، با محوریت دانشگاه اصفهان
  4. تعلیم و تربیت اسلامی، با محوریت موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
  5. ارتباطات و جامعه‌شناسی اسلامی، با محوریت دانشگاه شیراز
  6. اقتصاد اسلامی، با محوریت دانشگاه تبریز
  7. مدیریت اسلامی، با محوریت دانشگاه امام صادق (ع) و دانشگاه دفاع ملی
  8. علوم سیاسی اسلامی، با محوریت مرکز هم‌اندیشی استادان و نخبگان دانشگاهی
  9. فقه و حقوق اسلامی، با محوریت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
  10. هنر و معماری اسلامی، با محوریت دانشگاه تربیت مدرس

مسئولیت کمیسیون‌ها، تشکیل کمیته علمی تخصصی، جلب نظر پژوهشگران برای تدوین مقاله، ارزیابی مقالات و برگزاری نشست‌های علمی و نهایتاً اداره کمیسیون در روز کنگره بود؛ که در مورد همه‌ی این وظایف با توفیقات خوبی روبرو بودیم؛ بنابراین، کنگره دوم نسبت به کنگره اول دارای دو وجه تمایز جدی بود. وجه نخست، نقش برجسته دانشگاه‌ها در این دوره و وجه دوم طراحی کنگره در قالب رشته‌های علمی است.

سوم ـ محصول مجموعه این تلاش‌ها دریافت ۵۴۵ چکیده مقاله و ۴۶۰ مقاله بوده که ۱۱۱ مقاله آن پذیرش نهائی و حدود ۷۰ مقاله آن در قالب کمیسیون‌های تخصصی ارائه شد. مجموعه مقالات پذیرفته‌شده در قالب………. جلد به شرح ذیل تقدیم محضر اندیشمندان شده است.

چهارم ـ در کنار مجموعه‌ی این تلاش‌ها انتشار فصلنامه علوم انسانی اسلامی صدرا و تولید و پخش برنامه‌های تلویزیونی به‌عنوان فعالیت رسانه‌ای از مکمل‌های پرتاثیر برای کسب توفیقات دبیرخانه بوده است.

پنجم ـ در کنگره نخست توفیق داشتیم تا هم در نشست اصلی کنگره در تهران و هم در نشست بین‌المللی کنگره در قم از وجود اثرگذار علمی و معنوی حضرت علامه آیت‌الله مصباح یزدی بهره‌مند باشیم. گوئی خدای متعال به واسطه شکر همه‌ی نعمت‌هایش، در جریان کنگره دوم ما را به مهمانی ویژه خویش به میزبانی حضرت علامه آیت‌الله جوادی آملی دعوت نمود. در روز اختتامیه افتخار پیدا کردیم تا در موسسه و بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسرا یعنی در بیت حقیقی حضرت استاد توفیق برخورداری از مائده‌های آسمانی که از کلام ایشان بر جانمان نشست را داشته باشیم. همه‌ی جامعه علمی به‌خوبی می‌دانند که این دو عزیز سر سلسله قافله تولید دانش دینی با توجه به اقتضائات روزگار ما هستند. حضرت علامه جوادی آملی در مورد ماهیت و مبانی علم دارای یک نظریه روشن و اثرگذارند که امتداد آن در قلمرو علوم انسانی می‌تواند ثمرات گران‌بهایی را در مزرعه تولید دانش برآمده از منابع معرفتی اسلام داشته باشد. از نگاه تیزبینان پنهان نیست که علم حقیقی و کامل برابر با علم اسلامی خواهد بود؛ اما قید اسلامی برای علم در روزگار ما یک قید توضیحی در شرایط فعلی برای نشان دادن و معرفی کردن این جریان و رویکرد علمی برای بازشناسی از جریان منکر و نافی آن است؛ بنابراین پیداست که در آینده‌ی ان شاء الله نه چندان دور و با شکل‌گیری علم حقیقی و کامل نیازی به آوردن چنین قیدی نخواهد بود. چنان‌که استاد شهید مطهری هم که فقه، اصول، کلام و فلسفه را در یک مجموعه به‌عنوان علوم اسلامی منتشر کردند منظورشان حتماً این نبوده است که این علوم، علوم کاملی بوده‌اند. پیداست که این علوم با رویکرد اسلامی و در یک فرایند تکامل تدریجی و در یک دوره طولانی تولید و گسترش یافته‌اند. آنچه مهم است آن است که مبنای معرفت‌شناسانه اسلامی که از سوی حضرت استاد جوادی آملی تقریر شده است با برابر انگاری علم کامل و حقیقی با دین فرصت و زمینه این تکامل تدریجی را برای تاریخ اندیشه اسلامی به نحو روشنی تبیین می‌کند.

ما در این مدت توفیق داشته‌ایم که علاوه بر یک جلسه گفت‌وشنود مستقیم با تقدیم سؤالات به محضرشان زمینه بهره‌مندی از معظم له را در جلسه اختتامیه فراهم آوریم. امیدواریم که کنگره سوم با بهره‌مندی از این سرمایه‌های معنوی با همراهی‌های بیشتر همگان با توفیقات افزونتری همراه باشد.

ششم ـ موضوع مهم دیگر این دوره اعطای اولین جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی است. بر اساس نظر کمیته اعطای جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی؛ آیت‌الله علیرضا اعرافی به خاطر تلاش علمی طولانی و پرثمر در عرصه‌ی تعلیم و تربیت اسلامی و ارائه‌ی نظریه جامع در این زمینه در ابعاد گوناگون، پروفسور مسعود العالم چودری به خاطر تألیف ده‌ها اثر مهم و پر مراجعه در موضوع اقتصاد اسلامی و همچنین روش‌شناسی علوم انسانیِ اسلامی و ارائه نظریات مطرح در این دو عرصه و همچنین حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید عباس موسویان به خاطر تلاش گسترده در جهت بسط و عمق‌بخشی به نظریه بانکداری اسلامی و تحقق عملی آن در نظام بانکی و ارائه نظریات مهم در این عرصه را شایسته دریافت جایزه دانست که اطلاعات و استدلالات این تصمیم در بیانیه تفصیلی کمیته اعطاء جایزه آمده است. این کمیته همچنین از یک‌عمر تلاش علمی مؤثر و خستگی‌ناپذیر دو تن از چهره‌های علمی برجسته جهان اسلام آیت‌الله عبدالله جوادی آملی و آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی به خاطر سهم تعیین‌کننده‌ای که برای نظریه‌پردازی در قلمرو مبانی علم دینی و علوم انسانی ایفا کرده‌اند تقدیر و تشکر می‌نماید.

در پایان وظیفه خود می‌دانیم تا ضمن تشکر مجدد از همراهی‌های علمی و به‌ویژه حضور پرشکوه همه‌ی اساتید و پژوهشگران در نشست اصلی کنگره در مرکز همایش‌های بین‌المللی صداوسیما و نیز سخنرانی عالمانه دانشمند گران‌مایه جناب آقای دکتر لاریجانی رئیس محترم مجلس شورای اسلامی سپاسگزاری نماییم.

جناب حجت الاسلام والمسلمین رضا غلامی رئیس محترم مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا و رئیس محترم شورای سیاست‌گذاری کنگره مثل همایش‌های گذشته با تدبیر شایسته خود مدیریت راهبردی کنگره را به نحو شایسته‌ای به انجام رساندند.

از اعضای بزرگوار کمیته علمی کنگره، حجج اسلام آقایان دکتر علیرضا پیروزمند، فرزاد جهان‌بین، محمود حکمت‌نیا، سید احمد رهنمایی، سید سعید زاهد، سید مهدی ساداتی نژاد، رضا غلامی،  مهرداد کلانتری، غلامرضا گودرزی، محمدعلی متفکرآزاد، حسین محمدی دوستدار، علی مصباح، محمدجواد مهدوی نژاد و سید حسین میرمعزی که زحمات زیادی را متحمل شدند به طور ویژه سپاس‌گذاریم.

از مجموعه همکاران اجرایی (به ترتیب حروف الفبا) آقایان مجید الماسی، یوسف بهرخ، سید مهدی حسینی، مهدی روزبهانی، امیر سیاهپوش، هادی غلامی، حمید مقدسی، سید مهدی موسوی، فرهاد مهتاب و شکرالله یوسفی که با همراهی مسئولانه خود به ویژه در روزهای برگزاری کنگره در به سرانجام مطلوب رساندنِ کار مدد رساندند و همچنین از آقای محمد حسن مقیسه که زحمت نظارت بر گروه  ویراستاری این مجموعه را در قامت سرویراستار کشیده‌اند، سپاس‌گزارم.

عطاءالله رفیعی آتانی

دبیر علمی دومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *